İyi ki kanatların var senin
Kemal Sayar, üçüncü şiir kitabı ‘Ricat’ı yayımladı. Sayar, kültürel geçmişimizi diyalektik olarak toptan yadsıyanlara, şiirleriyle “geleneği olmayan bir şiirin geleceği de olmaz” diyor. Birikimi ve sindirilmiş kültürü önemsiyor. Tasavvuftan psikanalize uzanan esintiler sarmallıyor şiirini... Zaman Gazetesi

Kemal Sayar’ın üçüncü şiir kitabı Ricat ile San Francisco dönüşünde buluştum. Sierra Dağları’nın karlı zirveleri altımızda uzanırken, oluşum süreçlerine yakından tanıklık etme ayrıcalığına sahip olduğum şiirlerin büyüsüyle zamanın akıp gidişini fark edemedim. Ricat; Zeyl, Ricat ve Montreal Mektupları’ndan oluşuyor. Zeyl’de şairin oğlu ile konuşmalarına tanık oluyoruz. Dylan Thomas’ın “Do not go gentle into that good night” şiirindeki geceye, karanlığa, günün ölümüne öfkenin aksine şair, gündüzü, aydınlığı ve derin bir iyimserliği koyuyor. Oğluna, her yeni günde insanı şaşırtan bir mucize olan hayatı zarif bir dille tanımlıyor. Koşarken, uçarken, düşerken, gülümseyen gözlerle bizi izleyen ve en umulmadık zamanda yanaklarımıza buseler koyan hayatın portresini çiziyor.

Bir Dağ Yolculuğu’nda, insanın asıl yürüyüşünün, yolculukların anasının kendi içine doğru olan olduğu resmediliyor. Şaire göre biteviye kendine dönen, hiç bitmeyen, hiç durmayan bir yürüyüş, susmayan suların sessizliğinde bir duruş, bir eğilişin öyküsüdür bu yolculuk.

Dans Eden Psikiyatristler şiiri, postmodern dünyanın sıkışıp kalmış ruhlarını tedavi etmeye yeltenen ruh hekimlerinin açmazlarına işaret ediyor. Aslında kimdi tedavi edilen, kimdi eden açmazının şiirsel bir anlatımıdır denilebilir. Psikoterapinin bir anlamda insanın kendi yaralarıyla avunması olduğunun altı ustalıkla çiziliyor. Kitabın ilerleyen bölümlerinde, modern psikiyatrinin insan ruhundan millerce geride olduğu eleştirisi yankılandırılıyor:

“neme gerekti benim tababet–i ruhiye
kaç ormanda kayboldum ararken
kendi izimi, kaç ses yankı vermeden,
döndü gitti, eyvah ki eyvah.”

Bilardo Oynayan İslamcılar şiirinde, ilk gençlik yıllarında idealist yol arkadaşlarının geçirdiği dönüşüm öyküleniyor. Bir uygarlık göz göre göre katledilirken ve tüm dünya bu yanılsamanın ortasında uykuya dalmışken “dünyayı unutmaktan başka” dilekleri olmayan genç adamlara dönüşümün hüzünlü bir öyküsü bu. “Aşkın bahçelerine” değil de “okullara ve bankalara” seyretmenin öyküsü. Ormanın derinliklerinde vaşaklar irkilirken hâlâ o göçebe ruhunu koruyabilmiş olmanın anlatımı belki de. Bir anlamda gençliğin yitirilişine bir yas tutma, zaman ve mekanın sınırları içinde kendi kendine bir yakarış, inanç ve ülkülerinden geri çekilen bir topluluğa yazılmış kalıcı bir mersiye.

Montreal Mektupları’nda, uzun bir yolculuğa çıkarken bohçasında kendi geçmişini götüren bir yol gezgininin onu bekleyen bir kent ile elest bezminden aşina dostlarla kucaklaşmasının lirik anlatımını buluyoruz. Her biri başlı başına çözümleme gerektiren bir anlam yoğunlaşması, taptaze bir lirizm ile örülmüş şiirler bunlar. Kahramanları Sadık, Sara, Jaswan, Cori, Nur Hanım, Laurance, Şerafeddin ile, dostlarla başlayıp dostlarla biten bir yolculuğun, vuslatın ve ayrılığın şiirleri. Montreal Mektupları’nı İngilizceye çevirerek şiirlerin kendi kahramanlarına ulaşmasına katkıda bulunmuş olmaktan da kendi adıma göneniyorum.

Kemal Sayar’ın şiirleri telkari incelikte bir duyarlılıkla işlenmiş, derin bir birikimin ürünüdür. Kendi kültürünü bir Batılı gibi dışarIdan görerek, anlayamayan onca şair ve entelektüel arasında Kemal Sayar’ın şiiri hem Doğulu hem de entelektüel olmanın kesişim noktası olarak ortaya çıkıyor. Adeta West–Östlicher Divanı’nın “İtiraf ediniz, Doğu’nun şairleri Batı’nınkilerden büyüktür” tanıklığını doğruluyor: “Doğu diye bir yer var ve oraya aittir ruh!” Kemal Sayar, kültürel geçmişimizi diyalektik olarak toptan yadsıyanlara, şiirleriyle “geleneği olmayan bir şiirin geleceği de olmaz” diyor. Birikimi ve sindirilmiş kültürü önemsiyor. Tasavvuftan psikanalize uzanan esintiler sarmallıyor şiirini ve “yollar hep bir çembere döner” de “biz içinden çıkamayız zamanın, ancak yolumuzu ışıtırsa melekler” diyor. Şair için yaşamdaki her şey bir imgedir, bir imge kaynağıdır, üstelik de “pastoral”dir. Beraberinde arketipler taşır. Ayın sesi vardır, gülün sesi ve de gülün. Hatta sessizliğin bile. Hayatla ölüm arasındaki ilişki mistik bir ruhla işlenir şiirden şiire.

Kuşlar, inci taneleri, uçurtmalar, iğdeler, melekler, gelinlik kızlar, bilardo topları, kelebekler, albatroslar, havariler, eskimolar, yerliler, ceylanlar, mihr ü mahlar arasında ötelere, indikçe derinlere inilen bir yolculuğa çıkmak istiyorsanız, Auden’den Eliot’a, Celan’a uzanan bir haykırışı çağrıştıran Kemal Sayar’ın Ricat kitabı, insanın kendi içindeki boşluğa bir kök salma girişimi olarak, bir başucu şiir kitabı olmaya aday olarak okuyucusunu bekliyor:

“Gitmek bükülmektir yalnızlığa
...
Hep gidecekmiş gibi yaşarsın da
Dünyada bir gurbet tadı olur ağzında.”
Ricat
Kelimelere inanabilir miyiz
İnandığımız gibi dünyanın döndüğüne
Denkleri toplayın yoldaşlar
Havada korkunç ve ağır bir şüphe
Savaşı kaybetmiş olmalıyız
Eve dönme zamanı
Ay kente girmeden önce
Kitaplarımız açık ve târümar
Nasıl olsa bir rüzgâr
Bir gün onları okşar
Belirir bir işaret
Aşk ve ölüm kaldığı yerden başlar
Ruhsat verilinceye kadar
Saklar bizi rüyalar
Yüzlerde bize dair bir ima
Okuyacağız eve dönerken
Mağrur bir edâ için
Hayır henüz erken
Türküler söyleyecek değiliz
Uğruna arza dağıldığımız
Dâva ocağımızda sönerken.

Samet Köse / South Carolina